Budowanie konkurencyjności firma i regionu
Współpraca małych i średnich przedsiębiorstw w regionie
Charakterystyczną cechą współczesnej gospodarki jest rosnąca konkurencja, postępująca globalizacja, cyfryzacja i zwiększające się wymagania klientów. Skuteczne prowadzenie biznesu wymaga posiadania wizji i strategii jego rozwoju. Istotną rolę w rozwiniętych gospodarkach rynkowych spełnia sektor małych i średnich przedsiębiorstw, który jest ważnym źródłem dochodów i tworzenia nowych miejsc pracy, a w wielu przypadkach stanowią siłę napędową gospodarki.
W literaturze i języku potocznym pojęcie strategii używane jest do określenia ważnych decyzji podejmowanych na naczelnych szczeblach zarządzania. Strategia stanowi zatem program działania określający kluczowe cele przedsiębiorstwa i sposoby ich osiągania. Najważniejszym elementem strategii wydaje się cel. Powszechnie uważa się, że celem strategii jest osiągnięcie trwałej przewagi konkurencyjnej. Strategia może być rozumiana jako proces określania długofalowych celów i zamierzeń organizacji, a także przyjęcie kierunków działania i rozdysponowanie zasobów niezbędnych do zrealizowania tych celów(8). M. Romanowska definiuje strategię jako dynamiczny proces pokonywania trudności, jakie firma napotyka na swojej drodze rozwoju, a jako cel strategii wskazuje utrzymanie potencjału rozwojowego i konkurencyjnego przedsiębiorstwa w długiej perspektywie czasowej(9).
G. Gierszewska wskazuje, że strategia stanowi ogólny program definiowania i realizacji celów przedsiębiorstwa i pełnienia jego misji, zawierający układ w czasie reakcji przedsiębiorstwa na jego otoczenie. Jako kluczowe cechy strategii należy wskazać:
- horyzont, czyli okres, na który przygotowywana jest strategia,
- skutki, czyli efekty pozytywne i skutki negatywne, których powstania nie można wykluczyć w procesie realizacji strategii,
- wyznaczanie celów strategicznych i priorytetów występujących w procesie realizacji strategii,
- powiązanie z układem decyzyjnym,
- wszechobecność strategii, wyrażającą się w wyznaczaniu celów i zadań, integrowania
- członków organizacji wokół misji i strategii, formułowania strategii na wszystkich poziomach organizacji i strategii funkcjonalnych(10).
MSP muszą koncentrować swoją uwagę na budowie i wdrażaniu strategii rozwoju. Opracowanie i wdrożenie strategii, która pozwoli na dostosowanie firmy do otoczenia i otoczenia do przedsiębiorstwa, stanowi kluczowy warunek do efektywnego funkcjonowania podmiotu w długim czasie. Dostosowanie będzie skuteczne, jeśli zapewni przedsiębiorstwu osiągnięcie, utrzymanie i zwiększenie przewagi konkurencyjnej(13).
Zdolność do konkurowania i osiągania przewagi konkurencyjnej jest niezbędnym warunkiem przetrwania i rozwoju MSP. Zjawisko konkurencji jest powszechnie uznawane za siłę sprawczą mechanizmów rynkowych i główny element rozwoju podmiotów gospodarczych. Konkurencja jest często postrzegana jako bariera, ale też wskazuje się ją jako szansę rozwoju firmy. Sytuacja taka sprzyja podnoszeniu dbałości o nabywcę i doskonaleniu oferty produktowej, obniżaniu kosztów i cen, a także prowadzi do zwiększania wydajności pracy, wprowadzania innowacji i aktywnej promocji przedsiębiorstwa(14).
Jednym z przejawów zdolności do osiągania przewagi konkurencyjnej jest zdolność przedsiębiorstwa do budowania partnerskich relacji z partnerami biznesowymi. Relacje tego typu mają charakter dobrowolnych związków i powiązań bez tracenia tak cennych dla małych i średnich przedsiębiorstw atrybutów, jak samodzielność ekonomiczna i odrębność prawna, przejawiających się zaufaniem, profesjonalizmem i innowacyjnością, mających wymiar bezpośredni, interakcyjny, a także często nieformalizowany. Umiejętność tworzenia tego typu związków stanowi istotny czynnik wzmacniający poziom konkurencyjności i możliwości rozwoju współczesnych MSP. Jednym z kluczowych wyzwań jest zdobycie umiejętności współpracy i budowy silnych związków z wieloma partnerami zewnętrznymi(15).
Strategia, jako praktyka zarządzania, jest poszukiwaniem najlepszej drogi rozwoju przedsiębiorstwa. Musi stanowić efektywną odpowiedź na wyzwania otoczenia oraz opierać się na niewielu kluczowych i wzajemnie się uzupełniających wyborach, które pozwolą na wykorzystanie szans lub zbudowanie przewagi konkurencyjnej mających zapewnić ponadprzeciętne wyniki16. Budowa strategii jest procesem złożonym obejmującym zarówno doświadczenie, wiedzę oraz intuicję zarządzającego, jak i uwarunkowania rynkowe oraz zasoby i potencjał rozwojowy przedsiębiorstwa.
Proces podejmowania decyzji strategicznych w małych i średnich przedsiębiorstwach jest ważnym obszarem badan nauk o zarządzaniu, który dotychczas nie został w pełni zbadany. Wśród elementów wyróżniający budowę strategii w podmiotach MSP można wskazać fakt, iż zarządzających są najczęściej właścicielami prowadzonych przedsiębiorstw i często indywidualnie lub w niewielkim gronie osób najbardziej zaufanych, często składających się z członków rodziny, podejmują decyzje strategiczne.
Jako istotne i specyficzne różnice można wskazać:
- Funkcjonowanie zarządzających małymi i średnimi przedsiębiorstwami w bardziej niepewnym i nieprzyjaznym otoczeniu rynkowym, niż ma to miejsce w przypadku menedżerów zarządzających dużymi podmiotami gospodarczymi.
- Widać wyraźnie ograniczony dostęp do szerokiego spektrum informacji zarządczych i strategicznych oraz brak zespołów analityków zajmujących się gromadzeniem i interpretacją danych.
- Złożone i dynamiczne otoczenie ma zdecydowanie większy wpływ na małe i średnie przedsiębiorstwa niż na duże korporacje. Zarządzający przedsiębiorstwami MSP z reguły nie korzystają ze sformalizowanych procedur postępowania. Wykorzystują intuicyjne metody reagowania na zmiany zachodzące w otoczeniu.
- Przekonanie o wyjątkowości prowadzonej działalności determinuje proces podejmowania decyzji oraz widoczna jest niechęć do sformalizowanego podejmowania decyzji. Badania właścicieli zarządzających firmami MSP wskazują na takie cechy, jak: indywidualizm, odwagę w podejmowaniu decyzji, łatwość generalizowania na podstawie ograniczonej ilości własnych doświadczeń oraz często występujący nieuzasadniony optymizm17.
