Analiza finansowa firmy - dźwignia operacyjna i finansowa
Akademia MSP
Analizowanie wyników finansowych przedsiębiorstwa to, w gruncie rzeczy, systematyczna obserwacja oraz porównywanie dwóch podstawowych elementów kształtujących ostateczny wynik finansowy firmy, czyli przychodów oraz kosztów. Są to kluczowe wielkości decydujące o kondycji ekonomicznej przedsiębiorstwa. Punktem wyjścia do analizy dźwigni operacyjnej i finansowej jest określenie tzw. progu rentowności, nazywanego również progiem przełamania.
Próg rentowności
Próg rentowności – określany skrótem BEP (ang. break even point) – jest wskaźnikiem szczególnie przydatnym w warunkach zmiennej koniunktury gospodarczej i rosnącej niepewności rynkowej. Pozwala on określić minimalny poziom sprzedaży, przy którym przychody przedsiębiorstwa w pełni pokrywają koszty poniesione na działalność produkcyjną lub usługową.
Pierwszym krokiem do wyznaczenia progu rentowności jest rozdzielenie kosztów funkcjonowania firmy na koszty zmienne oraz koszty stałe. Do kosztów stałych zaliczamy w szczególności:
- koszty administracyjne,
- koszty ogólnego zarządu,
- wynagrodzenia wynikające z umów o pracę,
- koszty ubezpieczeń społecznych pracowników,
- koszty utrzymania nieruchomości,
- amortyzację środków trwałych,
- koszty licencji, patentów oraz znaków towarowych wykorzystywanych przez przedsiębiorstwo.
Koszty zmienne stanowią natomiast te wydatki firmy, które zmieniają się w sposób proporcjonalny do wielkości produkcji lub poziomu sprzedaży. Do najważniejszych kosztów zmiennych należy zaliczyć przede wszystkim wydatki na zakup materiałów i surowców niezbędnych do produkcji, a także koszty zużycia energii i mediów.
W codziennej praktyce zarządzania przedsiębiorstwem stosunkowo łatwo można wyodrębnić oba rodzaje kosztów, poddać je szczegółowej analizie oraz odnieść do wartości realizowanej sprzedaży. Tym bardziej zasadne jest określenie progu rentowności własnej firmy, zwłaszcza przy założeniu kilku możliwych wariantów kształtowania się produkcji i sprzedaży w najbliższym okresie.
Samo obliczenie progu rentowności stanowi jednak dopiero pierwszy etap analizy. Na tym etapie wiemy jedynie, jaki poziom sprzedaży pozwala na pokrycie poniesionych kosztów. Naturalnym i bardzo wartościowym rozwinięciem tej analizy jest określenie poziomów dźwigni operacyjnej, finansowej oraz dźwigni połączonej. Dopiero ustalenie tych wskaźników umożliwia pełniejszą ocenę wpływu poszczególnych elementów na ostateczny wynik finansowy przedsiębiorstwa, a tym samym na jego efektywność.
Dźwignia operacyjna
Efekt dźwigni operacyjnej opiera się na charakterystycznej zależności polegającej na tym, że wraz ze wzrostem wartości sprzedaży firmy jej zysk operacyjny rośnie w sposób ponadproporcjonalny. Ta nieproporcjonalność wynika bezpośrednio z udziału kosztów stałych w strukturze kosztów przedsiębiorstwa.
Wraz ze wzrostem poziomu produkcji koszty stałe pozostają na niezmienionym poziomie, natomiast ich wartość rozkłada się na coraz większą liczbę wytwarzanych jednostek produktu. W konsekwencji zmniejsza się jednostkowy koszt wytworzenia, co prowadzi do wzrostu zysku przedsiębiorstwa. Zjawisko to określane jest mianem dźwigni operacyjnej.
W celu określenia, jak zmienia się zysk operacyjny w zależności od zmian poziomu sprzedaży, stosuje się następujący wzór:
DOL = %DEBIT / %DS
gdzie:
DOL – stopień dźwigni operacyjnej (degree of operating leverage),
%DEBIT – procentowy wzrost zysku operacyjnego (zysku przed spłatą odsetek i opodatkowaniem),
%DS – procentowy wzrost przychodów netto ze sprzedaży.
Przykład (dane z tabeli).
Spółka ABC osiągnęła w 2023 r. przychody ze sprzedaży na poziomie 175 tys. zł, co oznacza wzrost sprzedaży o 16,7 proc. w porównaniu z rokiem poprzednim.
W tym samym okresie zysk operacyjny przedsiębiorstwa wzrósł o 19,4 proc. Stopień dźwigni operacyjnej wynosi zatem:
DOL = 19,4 / 16,7 = 1,16
Oznacza to, że – na podstawie danych historycznych – wzrost sprzedaży spółki ABC o 10 proc. powinien przełożyć się na wzrost jej zysku operacyjnego o 11,6 proc. Należy jednak pamiętać, że mechanizm dźwigni operacyjnej ma charakter dwustronny.
W przypadku spadku wartości przychodów ze sprzedaży zysk operacyjny przedsiębiorstwa również obniża się w sposób ponadproporcjonalny. Korzystając z zaprezentowanego przykładu, można stwierdzić, że spadek sprzedaży o 10 proc. spowoduje zmniejszenie zysku operacyjnego aż o 11,6 proc.
Dźwignia finansowa
Kolejnym etapem analizy rentowności jest określenie poziomu dźwigni finansowej. Wskaźnik ten obrazuje zależność pomiędzy zmianą wartości zysku operacyjnego a zmianą zysku netto przedsiębiorstwa.
Stopień dźwigni finansowej oblicza się według wzoru:
DFL = %DNP / %DEBIT
gdzie:
DFL – stopień dźwigni finansowej (degree of financial leverage),
%DNP – procentowy wzrost zysku netto,
%DEBIT – procentowy wzrost zysku operacyjnego.
Przykład (dane z tabeli)
W przypadku przedsiębiorstwa ABC stopień dźwigni finansowej wynosi:
DFL = 22,4 / 19,4 = 1,15
Oznacza to, że działanie dźwigni finansowej w spółce ABC jest nieco słabsze niż efekt dźwigni operacyjnej. Wzrost zysku operacyjnego o 10 proc. powoduje wzrost zysku netto o 11,5 proc. Analogicznie spadek zysku operacyjnego prowadzi do bardziej niż proporcjonalnego spadku zysku netto przedsiębiorstwa.
Dźwignia całkowita
Dźwignia połączona stanowi końcowy element analizy zależności pomiędzy poziomem sprzedaży, zyskiem operacyjnym oraz zyskiem netto przedsiębiorstwa. Jest ona iloczynem dźwigni operacyjnej i finansowej, a jej wartość oblicza się zgodnie ze wzorem:
DTL = DOL × DFL
gdzie:
DTL – stopień dźwigni połączonej (degree of total leverage),
DOL – stopień dźwigni operacyjnej,
DFL – stopień dźwigni finansowej.
Stopień dźwigni połączonej pokazuje, w jakim stopniu zmieni się wartość zysku netto przedsiębiorstwa przy założonej zmianie poziomu sprzedaży, uwzględniając jednocześnie strukturę kosztów operacyjnych oraz finansowych.
Na podstawie zaprezentowanych danych finansowych dźwignia połączona wynosi:
DTL = 1,16 × 1,15 = 1,334
Oznacza to, że wzrost przychodów spółki o 10 proc. spowoduje wzrost zysku netto o 13,34 proc. Analogicznie, spadek przychodów o 10 proc. doprowadzi do obniżenia zysku netto o 13,34 proc.
Przedstawiona analiza stanowi bardzo użyteczne narzędzie kontroli kosztów w przedsiębiorstwie oraz skuteczny sposób identyfikowania potencjalnych możliwości zwiększania sprzedaży. Umożliwia ona również wstępne określenie wrażliwości wyników finansowych firmy na zmiany popytu na oferowane produkty lub świadczone usługi.
|
nr 5(265)2026  |
|
